Su baullu bolendi

Unu tempus s'agatat unu mercaderi arricu meda e marfusu meda puru. Difatis totu su pagu ki gastat di torrat in busçaca a duas bortas. Diaici, candu est mortu, su fillu at eredau una sienda manna: at inghitzau a bivi de manera allirga, andat a is festas a carotas, dònnia noti cenat de manera sçorera e candu si nci boliat spassiai unu pagu de prus faiat sartiai munedas di oru a pitz''e su pillu de unu lagu, ke perdixeddas. A s'acabu, di fiant abarraus 4 soddus sceti, nudda de prus. Is amigus d'ant lassau, bogau unu ki, apiadau, d'at donau unu baullu beçu e d'at cunsillau a pinnigai su strexu. Ma issu no teniat nudda de nci ponni, oramai teniat una guardabì beça e longa e una pariga de babuças. Aici si nc'est postu issu etotu aintru.

Perou cussu fiat unu baullu stramu: abastat a cracai apenas sa tancadura, e issu cumnintzat a si pesai e a bolai. Su fundu tzikirriat e su fillu de su mercaderi si timiat meda de arrui, perou no sciiat ita atru fai i est abarrau ingunis. Su baullu est bolau in artu, at sobrau is montis e is padentis e a s'acabu est arribau a sa terra de is Turcus. Bessiu su fillu de su mercaderi de su baullu, illuegus s'est agatau ki ingunis totus fìanta bestius ke issu, a guardabì e a babuças. Incorau, s'est postu a caminai i est arribau ananti a unu palàtziu mannu a fentanas artas.

- kini est ki bivit ingunis a pitzus ? - at preguntau a unu passendi. - ingunis a pitzus bivit sa filla de s'urrei ! nemus da podit biri, ca meda tempus fait d'ìanta nau ki iat ai sunfriu po mori de unu sposu. Po-i cussu totu is jòbunus dus ant stesiaus de issa, e fait a andai a da connosci ki nci funti s'urrei e s'arreina sceti - at nau unu beçu.

Su fillu de su mercaderi nc'iat pensau po unu tretixeddu, a pustis est torrau a coa, si nci fiat postu a intru de unu baullu e bolendi fiat lòmpiu a is fentanas prus artas de su palàtziu. Est intrau kena de du biri nemus e at inghitzau a circai s'aposentu a nca fiat sa prìncipa. A s'acabu d'at agatada, dromia asuba de unu divanu. A bellu a bellu d'at scidada cun d-unu basu e at biu ki fiat una piçoca bella meda. Issa fiat prexada ma unu pagu atzicada puru po mori de cuddu fulanu. Intzandus su fillu de su mercaderi d'at nau ki fiat su deus de is Turcus e po d'assigurai at inghitzau a di contai contus. D'at contau de lagus fundudus ke is ogus suus, a nca is pensamentus nadant ke sirenas, de montis arbus de nii ke sa fronti sua, a nca fiat bellu a si perdi, e de padentis prenus prenus ke is pilus di oru suus. Sa prìncipa d'ascurtat amainada e candu su fillu de su mercaderi d'at preguntau a du coyai, issa at nau ca eya illuegus. Tocat perou a du fai connosci a s'urrei e a s'arreina, ki iant a essi bènnius su meri'sighendi a pigai su tei. Nomenau sa piçoca su tei, illuegus su fillu de su mercaderi d'at contau de una cosa 'e bufai cinciddosa ke arrosu, sprèmia de manera maxiosa de is prendas, e la', sa prìncipa fiat totu pigada de su contu nou.

- candu as a benni - d'at nau innantis de du saludaiv- la'de tenni unu contu nou de contai a babu e mama mia, ki dus bolis spantai. A mama mia s'arreina di praxint is contus fraigadoris, intamis a babu miu bolit ascurtai contus spassiosus.

Su fillu de su mercaderi si nd'est andau totu prexau ca iat cunkistau a sa prìncipa, ma in pensamentu po s'incàrrigu ki d'iat donau. Si nci fiat fikiu torra in su baullu beçu, e bolendi est arribau in mesu a su padenti, su logu mellus po pensai a imbentai unu contu nou. Fiat pensendi e pensendi, fintzas a candu d'est partu ki iat imbentau su contu justu. Fiat furriau a palàtziu, s'est ingenugau ananti de s'urrei e a s'arreina e fiat abetendi cun d-unu arrisixeddu ki du presentèssinti.

- issu est su deus de is Turcus - at nau totu artiva sa prìncipa - e tenit s'abilesa speçali de arrennesci a contai contus stravanaus.

S'urrei iat fatu un'acinnu e su fillu de su mercaderi at inghitzau a contai.

"una borta s'agatat matzixeddu de allùmius, ki fiant de una familla de nòbilis e de custus ndi fiant artivus meda. Difatis s'àrburi ki iant pigau sa linna po dus fai fiat un'opinu antigu, mannu e magestosu. Is allùmius fiant apitzu de una cunsola, in mesu de unu fogheri e de una pinjada beça de ferru, e cun is bixinus insoru fueddanta de bonolla, contendi de su tempus passau nòbili de issus, candu fiant apitzu de s'àrburi totu folla birdi siat in ierru ki in istadi. A pustis est arribada sa furriada e s'àrburi d'anti segau: su truncu prus mannu est bessiu s'àrburi maistu de una nai manna ki arrennescit a fai su giru de su mundu, e totu is atrus arrampus funt andaus in medas logus. A unu de-i custus d'anti donau s'incàrrigu a allumiai is notis de sa genti, i est po-i custu ki issus imoi, mancai funt aristogràtigus, fìanta bènnius a bivi a cuxina. Sa pinjada de ferru puru teniat unu contu de interessu de contai: issa d'anti buddia e arresigada medas medas bortas, e po-i custu si pensat ki fiat sa prus cuncreda e utilosa de totu sa cuxina. Is noas de su mundu si das betiat sa sporta dònnia menjanu, imparis a su càrrigu de patata e de pistinaga po cuxinai. Sciiat duncas sempri totu su ki acadessiat a foras, e sciiat totu apitzu de sa polìtiga. In coxina no s'amolentada mai, e ki calincunu boliat sciri calincuna cosa apitzu de su gubernu e de su pòpulu, no depiat fai atru ki preguntai a issa. Intendendi custus fueddus, su fogheri skirringiat unu pagu, ca a nai sa beridadi di pariat ki sa pinjada faiat su kìkiri. Issu teniat gana de si nci spassiai unu pagu, e po-i custu batiat in sa perda de fogu e faiat cinciddas. Fiat su sinnali po is atrus stranjus de sa coxina: sa pinjada de terra màini, ki s'intendiat arrenconada po mori de sa pinjada de ferru, prus forti meda de issa, at circau de atrai s'atentzioni apitzu de sei contendi de unu biaxu longu ki iat fatu po arribai a ingunis, e de is perìgulus passaus passendi de una manu a s'atra, calincuna atenta, calincun'atra sbeliada. Ki fiat lòmpia ingunis intrea e fiat abarrada in saludi bona, a contus fatus, fiat unu miràgulu diaderus, e po-i custu tocat a d'arrespetai. Is pratus, totus arringheraus in su parastaju, ant inghitzau a tzacai is manus, intendendisi'ki fìanta parti de s'odissea de sa pinjada de terra màini. Su boga pruini at fatu un'intrebènniu, contendi de sa bida sua allikidia e lìmpia, e sa siça de s'akua de su prexu at fatu unu sàrtidu ki s'akua at strikiddau in su pomentu. Totu pigadas de s'allirghia, is pìtziris ant inghitzau a ballai, fendi bolai is cambas, e sa teyera at pigau a cantai a boxi manna, mancai s'intendiat unu pagu frida, ca a issa sa boxi prena ndi bessiat ki buddiat sceti. A s'acabu in cuxina du iat unu burdellu mannu, currendi est intrada sa tzeraca e totu in d-unu totus si funti citius.

Sa tzeraca at pigau is allùmius e at allutu su fogu. - imoi totus binti ki nosu seus diaderus is primus, ca arrennesceus bogai un'alluinu mannu - anti pensau is allùmius, e fìanta spaçaus jai."

S'urrei e s'arreina fìanta prexaus po-i cussu contu, si nci fìanta spassiaus meda e ìanta pòtziu atinai apitzu de comenti àndant is cosas de su mundu. Fìanta diacòrdiu de fai coyai a s'urrei de is Turcus sa filla.

Iant detzìdiu sa di'de sa coya e illuegus in totu s'urrennu ant inghitzau is festas mannas. Su pobiddu nci boliat ponni calincuna cosa de su suu puru, e at fatu bolai guetus ki luxìanta meda in celu. No si ndi fiat agatau perou ki unu guetu, artziau a celu, est arrutu a terra sighendi a fumiai, apitzu de su baullu abruxendiddu. Imoi s'urrei de is Turcus fiat torrau a essi su fillu de su mercaderi: no podiat prus bolai, ni torrai a biri a sa prìncipa, ki est abarrada a d'abetai, i est abetendiddu ancora, sempri prus trista, in su mentras ki ussu àndat perì su mundu a contai contus.

Peruna est perou allirga ke sa de is allùmius.

Imparaus de sa fàbula