Sa fèmina kena umbra

Is ìsulas de obrescidroxu de jossu das urrennat un'imperadori. Mulleri sua s'imperadora fiat una creadura stravanada, una jana ki di fiat aparèssia unu menjanu ki fiat cassendi, a forma de gazella totu arba. Ferta a su tzugu de sa freça tirada de s'arcu suu, sa bèstia a pilu moddi e ki si moviat de manera prena de gràtzia at sartau ananti a issu, mudendisi' in d-una piçoca bella meda: fiat sa filla de Keitobadu, urrei de is spiridus, e illuegus s'urreai si ndi fiat colau. Andendi a bivi imparis a issu, sa piçoca druci e donosa iat pèrdiu su poderi de si mudai in gazella, ma comuncas abarrat diferenti de is atrus òminis. Difatis issa no teniat umbra, ni podiat fai fillus.

Una di' Keitobadu, arrennegau po su traiximentu de sa filla ki iat lassau s'urrennu de is spiridus, at mandau a forma de tzrepedderi unu missu a s'imperadori: ki intr'‘e tres diis sa piçoca no fiat stètia bona a fai umbra, e imparis a custa no iat pòtziu fai fillus, a s'imperadori d'iant a tramudai in perda.

Acumpangendidda sa dida, s'imperadora est andada a domu de Baragu, unu pintori pòburu ki amarolla depiat sustennia is tres fradis suus, unu tzrupu, unu truncau e unu tzumburudu – e una pobidda jobunedda arrevesça kena fillus. S'imperadora si ndi boliat pigai un'umbra a marolla e po-i cussu si nci fiat trassada de pedditzona e si nci fiat pintada sa faci de nieddu. Sa dida puru si nci fiat bestia de bistiris pòburus e pariat jai jai una brusça: teniat una sperièntzia manna de su mundu, sciiat comenti si pigai sa cunfiantza de sa genti e cullunai a is atrus. D'iat cumprèndiu illuegus ki cudda fèmina scuntenta iat ai lassau cun fatzilesa po unus cantu ‘e arregalus su ki s'imperadora ndi teniat abisonju. Is duas abisitadoras ant propònnidu a Baragu e a pobidda sua a bessiri serbidoras: iant ai fatu is munjas e iant ai coxinau, castiau a is fradis e agatau arrikesa po totu sa familla. Castiendidda citia s'imperadora, sa dida at bogau aforas totu s'arti sua de caratera oferendi arregalus e cosa ‘e papai a sa fèmina. Sa pobidda arrevesça no nç'at pensau nudda nudda e at donau s'umbra sua e s'abilesa a fai fillus.

Lassada sa domu de su pintori s'imperadora e sa dida, a sa pobidda, abarrada a sola, d'ant pigada is arrepentimentus. De sa sartànnia a nca fiant friendi seti piscixeddus, arregalu de s'imperadora, parìanta benendindi tzèrrius de pipiu. “Mamai, mamai” tzunkiant is piscixeddus-fillus no nasçus, e sa fèmina prangiat a sa muda.

Sa dida perou no fiat prexada de su ki iat tèntiu. Issu puru, comenti a su meri suu Keidobadu, no iat agradèssiu sa coya de sa preferja sua cun d-un'òmini e fiat cumbinta a di fait pagai de mala manera cussu traiximentu. No di fiat praxa mancu sa fatzilidadi de donai a is naturalis suus de fèmina de sa mulleri de su pintori, amainada de su bisu de una vida prus comodosa. Intzandus at apariçau sa bengàntzia sua. At fatu cumparri cun d-una maxia in domu de Baragu sa pantuma de unu piçocu ki sa pintora si nci fiat colada: sa fèmina, a sola in domu, fiat meghendi de traixi pobiddu suu. Ma Baragu, intendendi de atesu is prantus de pipiu- forsis is boxis de is fillus insoru no nasçus- s'est bisau si ki megat de acadessi e si nc'est fuliau a sa barraca. Sa pobidda, strempiendisi' de totu cussus assùmbridus, at inghitzau a du sfuti narendiddi ki d'iat traixu.

In su mentras, in su palàtziu, s'imperadora fiat totu afrigia. Bisendi iat atobiau torra su tzrepedderi ki d'iat mandau su babu, ki iat torrau a nai sa cundenna orrorosa: “sa fèmina no fait umbra, s'imperadori at essi de perda”.

Ajumai fiat spacendi su de tres diis, e su frastimu fiat arribau e s'imperadori fiat bessiu de perda. Sa dida mala sighiat a fai sa trassa mala sua po da puniri. In sa barraca, is tres fradis de su pintori ant allutu unu fogu e Baragu at nau a sa pobidda a si nci ponni ananti de sa pampa, at tzerriau biendi ki, po sa mazina, sa fèmina no fiat prus umbra. Fiat sa proa ki iat bèndiu s'ànima, strufuddendisi' de sa stima sua. Arrennegau, scedau, si nc'est ghetau apitz'‘e sa pobidda po da bociri, ma candu totu pariat spaçau po sa fèmina, disisperada, d'at cunfessau ki iat nau una fàula po mori de s'arrennegu e s'alientu, ma ki no d'iat traixu mais. Allosingada a arregalus e promitentzas, iat pensau sceti a arrennesci a fuliai a s'àliga cussa vida de abisonjus, ma imoi fiat arrepentia e iat cumprèndiu sa stima de Baragu.

S'imperadora puru iat cumprèndiu ki iat sballiau. Mòvia de s'egoismu, no iat stentau a ponni in is tribulias duus poboritus cun d-una troga, ma imoi, e gi fiat s'ora, cumprendiat su balori de s'arrespetu e de sa làstima.

Ma la ki totu in d-unu, pensendi ananti a sa stàtua de s'imperadori, at biu mitzendi un'akua frisca e dorada. “bufa - at nau una boxi benendindi de pitzus- e s'umbra de sa fèmina at a essi tua”. S'imperadora perou sciiat beni ki fendi diaici iat ai cundennau a su pintori e a sa pobidda a essi tristus, e at circau de arresisti cun fortza a s'akua mitzendi. Po bona sorti fiat s'ùrtimu proa, mancai fessit stètia sa prus traballosa, sa ki cumpriat s'arrepentimentu suu. Sa statua at inghitzau intzandus a si mudai de colori, a s'abivai, e caminendi s'imperadori faci a sa pobidda stimada sua, s'imperadora fiat umbra. Is duas famillas torradas in paxi, si funti pòtzias imprassai: de atesu intendiant unu càntidu basçu de pipius no nasçus, disigendi de nasci.

Imparaus de sa fàbula