Sa mata kistionendi

Una borta un'urrei si creiiat de essi pinnigau a casteddu totu sa cosa ki prus pagu s'agatat in su mundu. Una di' fiat bènniu unu stranju e iat domandau a da podi biri. Iat spriculau donnya cosa e a s'acabu iat nau:

O Maistadi, lebit ki d'amàncat sa cosa mellus!

E s'urrei iat domandau totu impensamentau:

E ita m'amàncat?

E su stranju d'iat torrau siguru:

Sa mata ki kistiònat !

E difatis s'urrei no da teniat. Imoi ki d'iant insullau, s'urrei no si dromiat prus. Iat mandau sproradoris in totu su mundu a circai custa mata ma cuddus no d'agatanta. S'urrei iat pensau ki su stranju d'essit cullyunai e d'iat fatu impresonai. Issu si fiat difèndiu narendi:

O Maistadi, ita crupa ndi tengu deu ki is sproradoris bostus no funtìi bonus a circai. A circai mellus!

Ma s'urrei d'iat torrau: - Ma custa mata tui bia d'asi?

E issu: - Ellus! D'apu bia cun is ogus mius e d'apu intèndia puru! Narat “A abetai e no benni est cosa ‘e si morri”.

S'urrei insandus iat mandau torra is isproradoris ma, a pustis ‘e un'annu, fìanta torraus ken'‘e d'essi agatau. Insandus, totu primau iat cumandau a ndi segai sa conca a su stranju, ma cuddu abetiat e duncas s'urrei fiat andau issu e totu a circai custa mata. Si fiat acarotau e partiu fiat.

A pustis de essi caminau medas diis fiat arribau in d-una baddi ki no nci fiat nemus. Si fiat crocau in terra, fiat dromendisi', candu iat intèndiu una boxi ki pariat prangendi, ki narat: - A abetai e no benni est cos'‘e si morri .

S'urrei si ndi fiat pesau totu in d-una, cumbintu ki fessit sa mata kistionendi e iat preguntau: - E tui kini sesi?

Ma no iat arrespustu nisçunus. Cumenti iat obresçu iat biu inguni a canta una mata, cun is nais pèndias finas a terra, e ndi d'iat segau duas follas, po biri ki sa mata fiat cudda. E sa mata si fiat kesçada diaderus: - Oya, ita mi ndi segas?

S'urrei, ki nàranta ki fiat atriviu, fiat abarrau totu assicau e iat domandau de kini fessit sa boxi ki ndi bessiat de sa mata.

Seu sa filla ‘e s'urrei de Spannya. Una di' mi seu sçacuada in d-una mitza ‘e akua, lìmpia ke cristaddu, e m'at pigau una maxia. Ki mi bolis alliberai depis agatai sa maxia e depis jurai a mi coyai.

E s'urrei : - Custu du juru luegus, e as a benni a biri ki sa maxia ge d'agatu, mancai in su corru ‘e sa furca.

In prus, sa boxi d'iat nau a aturai atentu a una brusça mala, ca ki d'agatat furriat a mata a issu puru. Difatis s'urrei iat acutu aici aici a si cuai a palas ‘e unu murixeddu ki fiat arribada sa brusça, a cuaddu de su mànigu ‘e scova suu. A sa mata d'iat preguntau: - Cun kini fìasta kistionendi? E issa: - Cun su bentu e cun s'àiri. Ma sa brusça no d'iat crètia e d'iat arrogada a corpus.

S'urrei, totu avolotau, si fiat torrau a ponni in caminu luegus, po agatai sa maxia, ca atra cosa no podiat a fai. Perou si fiat pèrdiu in d-unu padenti mannu mannu, ki fiat scurigau jai, e insaras, po ki no si du papessint is feras, fiat artziau a scoma ‘e una mata. Fiat arribau Momoti cun centu canis pertiatzus e fragat s'àiri e narat: - Ta fragu bonu ‘e cristianu…

Perou fiat scuriu tropu e ni issu ni is canis fiant arrennesçus a du biri. Candu iat obresçu, s'urrei, totu tremi tremi, ndi fiat calau ‘e sa mata e iat sighiu a s'avèrtia. Iat atobiau a una piçoca bella e d'iat domandau s'arruga. Ma, mancai ki issu no du sciiat, fiat sa filla ‘e Momoti e su babu fiat torrendi. Ma issa d'iat bòfiu sarbai e d'iat cuau a intr'‘e sa farda sua. Cumenti fiat torrau, su babu iat nau a sa filla: - Ta fragu bonu ‘e cristianu…

E issa: - Mi seu papada unu piçokeddu ki est passau…

E issu: - As fatu beni, filla mia, ma is ossus innui funti?

E issa, ca fiat abista: - Si dus funti papaus is canis!

Mancai ki Momoti sighiat a fragai s'àiri, a s'acabu si fiat cumbintu e si ndi fiat andau. Insandus s'urrei iat contau a sa filla ‘e Momoti totu su contu e issa d'iat arrespustu : - O Maistadi, ki mi coyais sa maxia si da dongu deu .

Ki a s'urrei sa filla ‘e Momoti di praxiat puru, perou iat ‘onau su fueddu a cudd'atra e insaras d'iat nau ca nou. Issa nci fiat abarrada mali, ma no d'iat fatu biri e iat cumbidau s'urrei a domu sua po di ponni sa pumada ki di faiat sa maxia.

Fatu custu, si fiat fatu lassai una seguri e fiat torrau a nke sa mata. Sa brusça no nci fiat e sa prìncipa, serrada a intr'‘e sa mata, d'iat donau totu is cumandus po d'alliberai: - In su truncu du est su coru miu, candu depis oberri sa linna no pongas a menti a sa brusça. Ki ti nàrat a scudi a pitzus, tui scudi a basçus, ki ti nàrat a scudi a basçus, tui scudi a pitzus. La' ca de si nunca mi bocis. In prus, a sa brusça ti tòcat a ndi di segai sa conca cun d-unu corpu sceti, de sinunca as acabau, no ti sàrbat mancu sa maxia.

S'urrei iat fatu aici e totu, mancai ki si ndi fiat acatau ki dui fiat pumada in sa seguri puru, e a s'acabu ndi fiat bessia ‘e su truncu una piçoca aici bella ki no fiat mancu a da castiai.

Totu prexau, s'urrei fiat torrau a casteddu cun issa e iat cumandau a apariçai luegus una grandu coya. Sa di', in su mentras ki is fèminas fìanta bistendi sa sposa, ìanta biu ki teniat su corpus tostu ke linna. S'urrei iat pensau: - Innoi du est un'atra maxia… e si ndi fiat arregordau de sa pumada in sa seguri puru.

Ca si d'iat posta sa filla de Momoti, fenjosa ki s'urrei no iat pigau a issa, e custu iat fatu s'atra maxia. Fiat torrau a nke issa totu currendi e, fendi finta de no du fai a posta, d'iat feria a una manu cun sa seguri, e issa e totu fiat bessia de linna luegus. Issa d'iat nau: - Ayo', coitai, pigai s'ollu ki est in s'alasena, passaimiddu in totu su corpus e aici torru a carri.

Ma s'urrei iat açapau s'ampudda ‘e ollu e si ndi fiat andau, po du passai a sa sposa sua, ki si fìanta coyaus luegus.

Imparaus de sa fàbula