Is tres maxias

Unu messayu beçu teniat tres fillus e cumenti fiat morendisi' dus iat tzerriaus a conka ‘e letu e dis at nau:

- Fillus mius, deu no seu arricu ma po bosatrus apu allogau unu maxia ki balit meda. A tui, Cassandreddu, ki ses poeta e su prus pòburu, ti lassu custa bussa beça, ki peoru, donnya borta ki as a intrai sa manu, nd'as a bogai centu scudus.

A tui, Sansoneddu, ki ses messayu e as a depi prandi a genti meda, ti lassu custa tialla arrogada, ki t'at a abastai a da sterri in terra, o in sa mesa, ki s'at a preni a sola de unu muntoni ‘e cosa ‘e papai, po totu sa genti ki as a bolli.

A tui, Oddu, ki ses bendidori e ti tòcat a girai sempri, ti lassu custu manteddu ki t'ata a bastai a ti du ponni in is palas e a d'aporegai a bratzus paraus ki no t'at a biri prus nisçunus e as a arribai a nca bolis.

Su messayu si fiat mortu e is tres fillus, totu prangendi, ìanta pigau donniunu sa cosa maxiosa sua e si ndi fiant andaus po contu insoru.

Cassandreddu fiat arribau a tzitadi e iat comporau unu palàtziu tropu bellu, e bistiris, prendas, e cuaddus. Fiat una vida ‘e sennori e totu narant a ca fiat unu prìncipi disterrau e iat cumentzau a si du crei issu e totu, ki di fiat pigau disiju a andai a abisitai a s'urrei. Si fiat postu is mellus bistiris ki teniat e is prendas prus luxiosas e si fiat presentau a Casteddu. Donnya borta ki is guàdrias du firmanta, issu di donat dinai e sighiat. De custa manera fiat bessiu amigu ‘e s'urrei e totus du connoscìanta ca fiat donosu.

Sa serbidora de sa prìncipa perou fiat dudosa e d'iat nau a issa e totu:

- Sa prìncipa, sa bussa de su stranju esti maxiosa, est pitikeddedda e perou donnya borta ndi bògat unu muntoni ‘e dinai… Iat a tocai a si nde da pigai.

E aici, in sa cena d'ìanta ghetau sonnìferu in sa tassa e Cassandreddu dromiu si nci fiat, sètziu a mesa e totu. Sa serbidora d'iat pigau sa bussa e is guàdrias nce d'ìanta transiu a foras de su casteddu. A obrescidroxu su piçoku si ndi fiat scidau totu cancarau e iat cumprèndiu ki d'ìanta cullyunau. Si fiat impromìtiu de si vengai e fiat furriau a bidda.

A su fradi messayu d'iat contau sa bentura sua e, po torrai a pigai sa bussa, d'ita domandau sa tialla maxiosa. Sansoneddu a su cumentzu no boliat, ma a s'acabu si d'iat donada. Aici Cassandreddu si fiat presentau a casteddu domandendi a ki du pighessint a coxineri. Su Ministàriu no nci boliat crei e d'iat donau sa faina prus leja de totu sa coxina ma una di', ki nci fiat unu pranju mannu mannu de grandu importu polìtigu, Cassandreddu fiat arrennesçu a si fai incarrigai po coxinai po totus.

Cumenti fiat abarrau a solu in s'aposentu ‘e prandi, iat stèrriu sa tialla in d-un'arrenconi de sa mesa manna manna e iat nau:

- Tialla, tialla! Fai unu pranju po cincuxentus òminis e fèminas, ki si ndi spàntinti s'urrei, is ministàrius e is ambasçadoris, e ki cunfundat totu is coxineris de su mundu.

E fìanta bessias tiallas arbas ke ni', tassas e atra cosa de imbidri e de prata tropu luxiosas, e nci fiat cosa ‘e papai stravanada, drucis ki parìanta domus, petza ‘e cassa tropu bona, pisci ki no s'agàtat, frutus de logus stranjus e binu de sa Sardinnya. A s'ora ‘e prandi fiant arribaus totus, si fìanta scallentaus tropu e s'urrei d'iat fatu unu muntoni ‘e alabàntzia. De sa di' d'iat incarrigau a fai totu is pranjus e is cenas puru.

Is serbidoras, perou, cumentzant a du pigai po unu brusçu e sa serbidora de sa prìncipa, sa prus atrivia, una di' d'iat billau de su stampu ‘e sa crai e iat biu cumenti is pitzantzas s'aparanta de sungunas. Luegus iat scoviau a sa meri, impari ndi d''anta furau sa tialla maxiosa e d'iant arremprasada cun d-un'atra calikisiat.

Sa di' in fatu a Cassandreddu sa maxia no di fiat arrennesça e iat cumprèndiu ki d'ianta cullyunau torra. Si fiat impromìtiu de si vengai, fiat furriau a bidda e fiat andau a nke s'atru fradi, po di domandai su manteddu maxiosu.

A su cumentzu no si du boliat donai, ma a s'acabu d'iat cuntentau e Cassandreddu, bolendi a manteddu e totu, fiat torrau a calai in tzitadi. Fiat artziau ken'‘e ki du bièssinti finsas a s'aposentu ‘e sa prìncipa, d'iat tupau sa faci cun d'una parti e su manteddu e iat nau su disiju de bolai cun issa finsas a un'ìsula disconnota.

Sa prìncipa, cumenti si fiat acatada ki Cassandreddu d'iat furada, iat circai de cunkistai sa cunfiantza sua, de manera ki di naressit su serketu de su manteddu. Una noti, in su mentras ki issu fiat dromiu, issa iat nau su disiju de furriai, e luegus is fiat agatada a nke su babu. Cassandreddu fiat abarrau a solu e ken'‘e manteddu puru, e si fiat postu a prangi a corroxinus. Fiat abarrau unu muntoni ‘e mesis in s'ìsula e una di' iat papau unu frutu tropu bonu, ki perou d'iat pigau totu a scrafinju e d'iat fatu sa faci totu birdi ke unu coloru. Papendi un'atru frutu, perou, sa peddi di torrat a cristianu.

Una di' fiat passada una nai ‘e morus e fiat arrennesçu a si fai pigai, ma a primu ‘e partiri si fiat pigau una pariga ‘e cascitas de is duus frutus. Iat naviau meda ma a s'cabu fiat arrennesçu a torrai a canta ‘e su palàtziu, si fiat acarotau e mudau e iat postu una parada de is frutus ki faìanta bessiri birdis, pròpiu a faci ‘e sa crèsia ki sa prìncipa andat a pregai.

Issa dus iat bius e dus iat bòfius comporai: Cassandreddu d'iat fatu unu prètziu tropu artu, ma issa iat nau ca eya ca tantis teniat sa bussa maxiosa. Sa prìncipa, po prandi, iat postu is frutus in d-una safata ‘i oru e totus dus apretzìanta. S'urrei nd'iat pigau tresi: unu po issu, unu po s'arreina e un'atru po sa prìncipa, dus ìanta tastaus e dis fìanta praxus meda. Ma no fìanta lòmpius a ndi papai mancu una perra ki luegus si ndi fìanta assicaus ca fìanta bessendi birdis ke colorus. Is dotoris e totu no sciianta cumenti fai e insandus ìanta ghetau su bandu, ca kinikisiat ki iat'essi agatau sa mexina iat ai coyau a sa prìncipa.

A pustis de calancuna di', Cassandreddu si fiat presentau a sa famìlia. Iat fatu spollai s'urrei finsas a is cratzonis e d'iat totu frigau is palas a matzus ‘e ociau, ki peddi mancu ndi di fiat abarrada. Sa pròpiu cosa d'iat fata a s'arreina e a pustis, candu ajumai fìanta morendisi', dis iat fatu papai s'atra calidadi ‘e frutu ki da teniat cuada, e is corpus insoru fìanta torraus sanus.

Sa pròpiu cosa d'iat fata cun sa prìncipa puru ma, a primu de di donai su frutu sanadori, si ndi fiat andau narendi ca serbiat a si du donai s'incrasi. Sa di' a fatu fiat torrau bistiu a predi, e sigumenti ki sa prìncipa fiat morendisi', d'iat cunfessada. Issa iat scoviau ca iat furau sa bussa maxiosa, sa tialla e su manteddu puru e, a-i custu puntu, Cassandreddu d'iat fatu papai su frutu sanadori.

In su mentras ki issa sanat issu si fiat bogau su bistiri ‘e predi e s'urrei diaderus d'iat ofertu a si coyai a sa filla, ma issu iat arrefusau.

Si ndi fiat torrau a bidda, iat torrau a is fradis is maxias insoru, si fiat coyau una piçoca ‘e bidda e totu e iat bìviu sullenu in su sartu.

Imparaus de sa fàbula