S’ou nieddu

Una borta s'agatat una fèmina beça ki biviat a limusina e totu su ki di donanta du pratzioat perra perra cun sa pudda sua.

Donnya di' sa pudda di fiat un'ou, sa meri du bendiat po unu soddu e si comporat un'acodeddu ‘e pani.

Su croxu du molliat po sa pudda, issa si pàpat sa prupa e a pustis si poniat a pediri sa limùsina. Perou una di' sa beça fiat furriada ken' ‘e nudda e a sa pudda d'iat nau: - Ohi, sa puddixedda mia! Oi abarraus ken'‘e papai.

Sa pudda, ki fiat sàbia, d'iat nau: - Tòcat a tenni passièntzia. Ge eus a papai crasi.

Sa di' a pustis sa pudda iat fatu duus ous, unu arbu e s'atru nieddu. Sa meri fiat arrennesça a bendi s'arbu sceti, ca nemus nci creiat ki su nieddu fiat ou ‘e pudda. Po cussu iat comporau su soddu de pani de sempri e fiat furriada. A sa pudda d'iat nau: - Ohi, sa puddixedda mia! S'ou nieddu no du bolit nemus.

Issa d'iat arrespustu: - Betanceddu a nke s'urrei.

Sa beça d'iat posta a menti e s'urrei iat pigau interessu meda po cuss'ou, ki aici no nd'iat biu mai, e d'iat donau centu francus. S'arreina iat postu s'ou nieddu impari a is atrus ki iat fatu sa pudda de sa casteddu, ma custa no d'iat criau. S'urrei insandus màndat a tzerriai sa beça e di nàrat ki s'ou suu fiat malograu, ma sa beça d'arrespundit ki du depiat criai s'arreina. Sa cosa di fiat parta strama, perou s'arreina d'iat amìtia e si du fiat postu in su petus. A pustis de bintiduus diis su pillu ‘e s'ou si fiat segau e ndi fiat bessiu unu pilloneddu ‘e pudda ki fiat unu spantu.

Issu e totu iat skilliau: - Maistadi, o maistadi! Feimi' sa supa cun su binu! - . E d'ìanta cuntentau. Crescendi fiat bessiu unu bellu caboniskeddu, ki totus si nci spassìanta. Perou fiat sempri de prus tressau in mesu, bicat in su pratu de s'urrei e de s'arreina e scrabutzinat intr'‘e is ministàrius, imbrutendi totu. E donnya di' intronat is origas ca fiat sempri cantendi kikiriki' , ki totu sa genti de su casteddu no ndi podiat prus.

Una di' iat imbrutau su bistiri nou de s'arreina, ki si fiat inkietada meda e d'iat nau: - Caboniskeddu malu! Po custa borta passit, ma ki du torras a fai ge as a biri…

Iat cumandau a di fai un'atru bistiri prus bellus ancoras, ma cumenti d'iant acabau su caboniskeddu d'iat imbrutau. S'arreina, totu tzacada, iat tzerriau a su coxineri e d'iat nau a fai su caboniskeddu a brodu. In sa coxina d'ìanta tirau su tzugu e nce d'ìanta ghetau a sa pinjada. Cumenti s'akua fiat buddendi…

- Kikiriki'…

Su caboniskeddu nci fiat bessiu de sa pinjada, cument'‘e ki no d'èssinti tirau su tzugu e no d'èssinti spinniau e abruskiau. Su coxineri fiat crutu a nke s'arreina e d'iat nau: - Oh maistadi, su caboniskeddu est torrau a bivi!

Sa cosa fiat strama tropu, e su caboniskeddu fiat bessiu cosa ki baliat. Totu du castianta cun arrespetu e unu pagu du timìanta puru. E issu si nd'aprofetat, bicat, scrabutzinat, imbrutat prus de prima e fiat sempri cantendi. Su pòpulu murrunjat ma mancu fiat lìberu de muçai.

Una di' su caboniskeddu iat imbrutau una litra ki iat scritu s'urrei. S'urrei e totu iat fatu finta de no du biri e d'iat torrada a scriri, ma su cabokiskeddu iat imbrutau sa noa puru, pròpiu in pitzus ‘e sa firma de s'urrei. S'urrei si fiat inkietau meda, iat tzerriau a su coxineri e d'iat cumandau a du fai a arrustiu po prandi.

Aici d'ìanta betiu in sa mesa e s'urrei d'iat pratziu: a kini una cosça, a kini un'ala, a kini un'arrogu ‘e petus. Issu si fiat pigau su tzugu, sa conca, sa kirighista e sa braba. Ma cumenti iat acabau ‘e papai, de su stògumu suu, ki totus fiant abarraus assicaus, iant intendiu, a forti… - Kikiriki'…

Totu currendi fìanta bènnius is dotoris, ki narant a ki tocat a oberri sa brenti ‘e s'urrei, ma issu iat fatu tzerriai a sa beça ki d'iat bèndiu s'ou e d'iat nau a agatai un'atra sçollidura de sinunca d'iat'essi bocia.

Issa fiat cruta a domu sua a nke sa pudda, preghendidda a da sarbai. Sa pudda d'iat consillau a torrai a ke s'urrei cun pagu pagu pòddini: sa caboniskeddu nd'iat'essi sartau a foras po si du papai, siguramenti.

E aici fiat acadèssiu perou su caboniskeddu fiat bessiu prus scundiu ancoras, tantis ki imoi boliat totu po issu una pudda a fatu ‘e s'atra. A pustis, ca no d'abastat prus, iat bòfiu una kighirista totu de oru e metadi de s'urrennu puru. S'urrei no sciiat pròpiu ita fai, ca tantis no du podiat bociri ca tantis torrat a bivi sempri; mancu du podiat scapiai a illarigus ca iat'essi torrau siguramenti. Un'atra borta iat fatu tzerriai a sa beça po da bociri ki no iat'essi agatau una sçollidura. Issa iat domandau consillu a sa pudda e a s'urrei d'iat torrau sa sceda: - Oh maistadi, bosu no teneis mancu fillus: pigaiddu a fillu ‘e anima i eis a biri ca ge s'at a asseliai.

S'urrei, ki atra cosa no podiat fai, d'iat afillau ma ndi fiat bessiu un trumbullu ki no faiat: cun totu is puddas su casteddu fiat bessiu unu puddarju, fiat totu brutu, totu a fragu leju e sempri strogòlliu.

Su pòpulu fiat mutriendi e s'urrei iat torrau a amaletzai sa beça, ki d'iat nau: - Oh maistadi, innoi tòcat a tzerriai a Morgana sa jana .

S'arrespusta de sa jana fiat ki sa paxi no iat'essi torrada finsas a candu sa caboniskeddu no iat'essi bessiu òmini ke s'urrei. Po cussu depìanta pigai sèmini de tresi spètzias diferentis e das ghetai donniuna in d-unu logu suu. S'urrei iat fatu totu de sa mellus manera e ìanta ghetau sa primu spètzia de sèmini.

Metadi de is puddas d'iat bicau e si fìanta mortas. Sa pròpiu cosa fiat acadèssia po sa segundu spètzia, ki iat fatu morri a s'atra metadi de is puddas. Sa de tresi spètzias si da fiat papada su caboniskeddu, ki cumenti iat bicau s'ùrtimu nau fiat bessiu totu in d-una unu piçocu tropu bellu. De su caboniscu di fiant abarraus is farrancas e sa kirighista, mano di fiat nudda, ca totu su pòpulu du pigat a fillu ‘e s'urrei.

Cumenti nci pàssat su tempus, perou, su prìncipu bessiat sempri prus tristu, boliat cantai kikiriki' totu una di', e s'urrei si d'iat fatu fai, ca timita a ki no s'amaldiessit. A pustis perou, una di' d'iat fatu segai sa kighirista e a cantai no di fiat bessia prus gana.

Andendi a innantis ancoras, su prìncipu fiat torrau tristu torra e insandus una di' d'iat fatu scrabutzinai. A pustis d'iat fatu segai is farrancas e gana no ndi di fiat bessia prus.

Fiat arribau su tempus de di agatai fèmina: surrei d'iat propostu sa prìncipa de Spannya, ma su fillu no ndi boliat mancu intendi, ca boliat una puddixedda. Insandus s'urrei no nd'iat pòtziu prus: iat fatu segai sa conca a su fillus e a sa fèmina beça puru e iat fatu tancai totu is ‘ecas ‘e su casteddu e si nci fiat incotiu aintrus cun s'arreina e cun is ministàrius.

De sa di', a casteddu, nemus pàpat prus ou ‘e pudda.

Imparaus de sa fàbula