Su passarillanti

de Hans Christian Andersen [1]

S'imperadori de sa Cina biviat in d-unu casteddu spantosu, fatu totu a lacina a fini, ki tòcat a aturai atentus a no da tocai. Unu grandu frageri totu froris du ingiriat e a làcana du-i fiat un padenti ki prus mannu no faiat, totu matas e tupas.

Inguni, stesiau de totus ki du amparant is fronjas birdi birdis biviat unu passilaranti stravanau, ki fiat su mellus cantendi.

Beniat genti de totu su mundu po biri su casteddu de lacina, is froris de su frageri e su padenti mannu, ma prus de totu abarranta spantaus po su cantu de su passarillanti. Totus ndi kistionant e medas nç'anti scritu librus puru. Cumenti at scìpiu custu contu, ca si du naranta e ca di betiant is librus, s'imperadori, ki no ndi sciiat nudda at tzerriau a su ministarju suu e d'at cumandau a di cassai custu pilloni.

Ma mancu su ministarju ndi podiat sciri calancuna cosa, e su pròpiu is atrus ki biviant a intrus 'e su casteddu. Insa' su ministarju a s'imperadori d'at nau: - Oh, maistadi, forsis su ki eis liju in is librus si du funt imbentaus!

E cuddu d'at arrespustu: - Ma candu mai! Su libru mi d'at mandau s'imperadori de su Japoni, candu mai m'at'essi cullyunau. Ki no mi beteis su pilloni intr''e custu meri' si fatzu açotai a totus a brenti.

Totu disisperau, su ministarju at sighiu a buscai finsas a candu, in coxina, at agatau a una tzeraca jòvuna meda ki du connosciat su passilaranti e sciiat su logu de su padenti a ndi d'agatai. Su ministarju boliat a ki issa nci acumpangessit a issu, a is guadrias e a is erbidoris e insa' d'at promìtiu de da fai abarrai a traballai in coxina e de fai abarrai a castiai candu s'imperadori papat.

In s'arruga ant atobiau una baca corrinendi e su ministarju at aboxinau: - Labai su passarillanti, pitica sa boxi ki tenit!

E sa piçoca d'at torrau: - Ma lebit ki una baca, tòcat a caminai ancoras!

In su stàini is arranas anti cumintzau a cracallai e is òminis anti nau: - Ceeeeeh. - , ma sa piçoca dus at strumbullaus a sighiri. Candu totus fiant arribaus aundi bivat su passillaranti diaderus, fiant abarraus spantaus ascurtendi su cantu stravanau ki faiat. E su ministarju at cumintzau: - Deddeddu, passillaranti caru, ti cumbidu cun prexeri meda custu meriì a una grandu festa a casteddu. Siguramenti as a spantai a s'imperadori cun su cantu drucis ki tenis.

E su pilloni d'at torrau: - A nai sa beridadi est prus bellu innoi, perou, comuncas, ki s'imperadori bolit aici ge bengu.

In s'aposentu totu garniu, ananti de s'imperadori e de totu sa familla, su passilaranti at cantau de una menara spantosa, a pitzus de unu trèbini 'i oru ki d'ìanta fatu a posta. S'imperadori fiat totu cumòviu, si fiat postu a prangi puru, e su pròpiu is atrus fìanta tropu pigaus. Aici anta detzìdiu ki de inguni a innantis su pilloneddu iat'essi bìviu a casteddu, in d-una càbia 'i oru e de perdas 'e prenda. Podiat bessiri a si fai unu giru duas bortas a sa di' e una a de noti, perou du depiant acumpanjai dexi serbidoris aporeghendiddu acapiau a is farrancas cun d-una feta 'e seda.

Su passillaranti at provau puru a fai custa vida, ma noi fiat cuntentu.

Una di' est arribada una cascita manna po s'imperadori, e a intrus nci fiat unu passillaranti mecànigu ki assimbillat a su biu e totu, perou fiat totu prenu de diamantis, arrubinus e zafirus. Cumenti di donanta sa càrriga, su passillaranti mecànigu cantat ke su biu, moviat sa coa e sbatiat is alas.

Dus ìanta postus a cantai imparis, ma mentras su mecànigu càntat sempri de sa pròpiu manera, su biu sighat a cantai beni meda e perou mudendi is crais puru. Su mecànigu fiat sempri sa pròpiu cosa e no si cansat mai.

Su musigheri de s'imperadori, insandus, at nau a ki fiat mellus su mecànigu e insandus su pòpulu at pigau a apretziai a-i cuddu. D'anta fatu unu coxinu 'e seda ki abarrat totu sa di' inguni e d'ant ingiriau a prendas e a perdas 'e prendas. Su passillaranti beru, totu tristu, si ndi fiat fuiu e nemus sciiat innui; totus d'ant ataçau de disarreconnoscèntzia.

A pustis de un'annu su pilloni mecànigu si fat arrogau: totu is arrodas de a intrus si funti postas a girai amakiadas e sa mùsiga si fat firmada. S'imperadori at fatu tzerriai totu is ispertus de s'imperu po d'arranjai, ma nemus nc'est arrennesçu. Nci funti passaus cinc'annus e totus fìanta sempri prus tristus. S'imperadori e totu s'est amaladiau e ajumai fiat allupendisi' puru. Una di', ki fiat sètziu in su letu, at obertu is ogus e at biu sa Morti a canta sua, ki in conca teniat sa corona e in sa manu una spada. A su manteddu fiant apicadas totu concas, de donnya spètzia, ki fìanta totus is atzionis ki s'imperadori at fatu a biu.

S'imperadori nci boliat bogai custa pesadillya, e insa' pregat a su pilloni mecànigu a torrai a cantai, ma cussu abarrat sempri citiu e firmu. A s'acabu at intèndiu unu cantu spantosu: fiat su passillaranti beru, ki si nc'est postu in sa fentana e cantat cumenti fiat bonu issu sceti. Sa Morti si nc'est furriada, at pigau a d'ascurtai e d'at pregau: - Canta, canta ancoras!

Su passillaranti d'at torrau - Ap'a sighiri ki mi donas sa corona e sa spada sceti.

Sa morti no at pòtziu aporegai a su disiju e d'at intregai su scuisorju suu, finsas a candu di fat torrada gana de su campusantu e si ndi fat torrada a inguni.

S'imperadori at cumprèndiu de si essi sarbau e totu cumòviu at preguntau a su passillaranti ita di podat torrai. Su pilloneddu no teniat abisonju ni de perdas ni de prendas: d'abastat a essi biu su sentidu 'e dèpidu in is ogus 'e s'imperadori. No boliat torrai prus a su casteddu, ca su logu suu fiat in su padenti, cuau in mesu 'e is matas.

At'essi bènniu a cantai calancuna borta, po betiri unu pagu de allirghia, ma at'essi andau intr''e sa genti pòbora puru e at'essi cantau po issus puru, ca totus tèninti deretu a essi allirgus.

---

[1] Stravinskij at castiau custa fàbula po Le Rossillon

Imparaus de sa fàbula