Su pilloni 'e fogu

In d-unu jardinu spantosu, su prus bellu de totu su mundu, ki fiat prenu 'e matas birdis birdis e de froris fragosus, s'urrei donnya meri' si firmat spantau ananti 'e una mata 'e mela. No fiat mela ke totus, fiat stravanada diaderus, ca fiat càrriga 'e fronja frarissosa e totu prena 'e mela 'i oru.

Perou, a castiai beni, sa di' de mela nci ndi fiat prus pagu. Sa mela 'i oru, ki aprimu fiat prena, passendi is diis nci ndi fiat sempri prus pagu: depiat essi unu furoni, unu ki a de noti nde da furat. S'urrei at preguntau a is guàdrias suas, ma nisçunus ndi sciiat nudda. Insandus, totu impensamentau ki, in sa mata ùniga a su mundu, mela no nd'abarressit prus, at cumandau a is guàdrias prus fielis a abarrai totus in su jardinu, cuaus in mesu a is matas, de manera de arrennesci a cassai su furoni.

Is guàdrias d'ìanta fatu e a menjanu ant contau su fatu a s'urrei: sa mela 'i oru nde da fiat furendi unu pilloni ki no ìanta biu mai a primu, unu pilloni 'e fogu, a ogus 'e imbirdi e a pinnas 'i oru. S'urrei at tzerriau luegus is tres fillus e dis at promìtiu de lassai s'urrennu a kini di cassat su pilloni 'e fogu.

Is fillus funt abarraus a de noti in su jardinu, perou su prus mannu a pustis de pagu tempus si nci est dromiu, su pròpiu su mesanu. Est abarrau scidu su piticu sceti, ki iat biu su pilloni 'e fogu in sa mela ma no est arrennesçu a du cassai. A su babu perou d'at betiu una pinna 'i oru ki ndi d'iat bogau de sa coa.

S'urrei, totu impensamentau, at cunfirmau sa promissa a totus e is duus fillus prus mannus, fenjosus de su ki iat fatu su fradi piticu nci funti bessius e issu dus at sighius. A pustis de duas diis e duus notis de biaxu sempri a cuaddu, is tres prìncipus funt arribaus a un'ingruxada ki nci fiat unu carteddu. Andendi deretus - du-i fiat scritu - eis a sunfriri su fàmini e su frius; andendi a manu dereta s'at a morri su cuaddu; andendi a manu manca s'eis a morri ma s'at a sarbai su cuaddu. Su prus jòvunu, ki di narant Ivanu, ki no boliat sunfriri su fàmini e su frius ni boliat morri, at pigau a dereta. A pustis de tres diis e tres notis at atobiu a Lupu Murru ki d'at nau: - E no d'as liju su carteddu? - e totu in d-unu d'at mortu e si nc'est papau su cuaddu suu. De sighia, ca di ndi pariat mali, at fatu setzi a coddu a su piçocu e funt andaus a circai su pilloni 'e fogu.

Funt arribaus a s'intrada de unu palàtziu mannu mannu, ki du ingiriat unu jardinu mannu. Lupu Murru d'at nau: - Apiculadi' in su muru, ca a intrus as a agatai su pilloni 'e fogu. Pigandeddu ken' 'e tocai sa càbia, de si nunca is meris ti càssanta - . Ivanu perou at tocau sa càbia e milli campaneddas si funti postas a sonai. Nce d'anti betiu ananti 'e su meri e issu d'at promìtiu ki a ki d'èssinti lassau biu, donendiddi su pilloni 'e fogu puru, issu d'iat a essi betiu su cuaddu a criniera 'i oru, ki du stujant a sa làcana 'e su mundu. Lupu Murru si fiat ofertu de ajudai a su piçocu ancoras, d'at fatu artziai a coddu e partius funti.

At crutu unu muntoni de diis e de notis, finsas a su casteddu ki du-i fiat su cuaddu. Lupu Murru at nau: - Abeta a ki is cuaddarjus si nci dromant e betiddu foras de sa stadda. Perou atura atentu a no tocai is frenus 'i oru, de si nunca ti càssanta - .

Custa borta puru Ivanu no nc'est arrennesçu a si cuntrollai e is guàdrias d'anti cassau. Su meri d'iat nau: - Ti pedronu ki m'agatas a Aleni sa Bella, ki da stimu ke luxi 'e soli, e ki betis a nke mei. Ki du fais, t'ap'a donai su cuaddu a jua 'i oru e is frenus puru - .

Lupu Murru at crutu cun s'amigu suus cirkendi sa piçoca finsas a ki fiant arribaus a unu jardinu fadau ki teniat una 'eca 'i oru. Lupu Murru, ki oramais no teniat prus tanti cunfiantza, d'at nau: - Cala e abetami' innoi a suta 'e custu suerju, ca a pigai a Aleni sa Bella andu deu - .

Lupu Murru at furau a sa piçoca diaderus, si d'est posta a coddu, e partius funti. In su biaxu, perou, Ivanu e sa piçoca si funti colaus e, po ki no s'abandonèssinti, issu s'est acarotau a Aleni sa Bella, po si presentai issu e totu a su meri de su cuaddu a jua 'i oru. A Ivanu d'at nau: - Deu cullyunu su meri, tui pensami' e deu, intr''e cuatru diis apu a essi a nke tui - .

Aici at nau e aici at fatu perou, a su tempus de betiri su cuaddu a jua 'i oru a nke cuss'atru urrei, Ivanu, ki du boliat cussu puru, at preguntau a Lupu Murru un'atru cullyunu. Lupu Murru si est furriau a cuaddu a jua 'i oru, su meri no si ndi fiat acatau e duncas at intregau a Ivanu su pilloni 'e fogu e sa càbia totu de oru.

A pustis de una pariga 'e diis Lupu Murru, torrau lupu e totu, est torrau a nke Ivanu e sa sposa. Impari anti torrau a fai a s'imbressi totu s'arruga, truessendi pradus e padentis, finsas a su logu ki biviat Lupu Murru, ki si nci fiat papau su cuaddu 'e Ivanu.

Inguni, totu tristus, si funti lassaus e Ivanu, cun Aleni sa Bella, su pilloni 'e su fogu e su cuaddu a criniera 'i oru, at sighiu finsas a su casteddu 'e su babu. Perou amancat arruga meda ancoras e a s'acabu Ivanu e Aleni, ca fìanta cansaus tropu, si funti firmaus e si funti dromius. In su mentras ki fìanta dromendi funt arribaus is fradis, ki cumenti anti biu su pilloni 'e fogu anti bociu e arrogau a Ivanu, anti furau a Aleni e cun su cuaddu a jua 'i oru funt andaus a betiri su pilloni 'e fogu a su babu.

Su fradi mannu at nau puru ki Aleni fiat sa sposa sua, perou Lupu Murru no si ndi fiat scaresçu de s'amigu. Cun sa frusa spantosa ki teniat si estpostu a arrastai e candu at scubertu su ki fiat sutzèdiu at domandau a unu crobu a di betiri seti stìddius de akua de sa morti e seti stìddius de akua de sa vida.

Cun s'akua de sa morti at torrau a ponni beni su corpus de Ivanu, e cun sa de sa vida d'at fatu torrau a bivi. Imoi atra cosa fai no depìanta ki no a curri a casteddu e spricai a s'urrei su ki ìanta fatu is fradis.

Lupu Murru est abarrau currendi unu muntoni de diis e de notis, sempri currendi, e a s'acabu funt arribaus a tempus pilu pilu po firmai sa coya intr''e su fradi mannu e Aleni. S'urrei at fatu impresonai a is duus fillus mannus e at agradèssiu sa coya de Ivanu cun Aleni, ki a sa marça 'e coya, a palas de is isposus nci fìanta su cuaddu a criniera 'i oru, su primu cuaddu de Ivanu, su ki Lupu Murru si fiat papau ki imoi est torrau a bivi, e Lupu Murru e totu puru, totu beni petonau.

Su pilloni 'e fogu, foras de sa càbia sua, est abarrau totu sa vida in sa mata 'e mela, in su jardinu prus bellu de su mundu.

Imparaus de sa fàbula