Sa pinjadedda maxiosa

Una borta s'agatat unu messayu ki teniat una filla. Sa piçoca filat stupa e tessiat tela po is bixinas, godangendi unus cantu de arrialis ki poniat imparis a su dinai ki godanjat su babu.

Un'annu du iat una scassesa manna: ma is duus fiant diçosus, ca teniant allogau dinai, e po medas mesis iant pòtziu bivi papendi pani e bufendi akua. Su babu susprexat pensendi a su benidori, ma sa piçoca, allirga mancai pòbura, cantat totu sa di'. Su babu murrunjat:

- comenti fais a cantai? Teneus cosa de papai po unus cantu ‘e diis sceti!

- cantu ap'a essi morta, no ap'a cantai prus! – at arrespustu sa filla.

In su mentras ki fiant kistionendi est aparèssia acant'‘e s'enna una fèmina scalixia, marria ki pariat su fàmini.

- donaimi' calincuna cosa po prexeri!

- ma ki seus prus pòburus de fustei, - at nau su babu. – baxei a calincun'atru logu.

Sa piçoca intamis at pigau un'arrogu de pani, su ki depiat essi su pranju suu, e d'at donau a sa tzia ‘eça, ki d'at pigada, e at bogau de suta su sçallu apoddosu e ki pariat unu tzàpulu, una pinjadedda noa de arràmini :

- ne', sa piçoca; no tengu atru; capatzi ki t'at a serbiri. – e si nd'est andada.

Sa piçoca at cumentzau torra a cantai, donendi cropiteddus cun is didus in sa pinjadedda, ki faiat unu sonu bellu; a pustis, joghendi, d'at posta in su fogu studau e, arriendi, at nau a su babu:

- ita bolit? Una bistekedda? Una fritura?

E no iat mancu acabau de kisitonai, ki s'est alluta una fràmura pitikeddedda, e sa sartanniedda at cumentzau a friri, fendi unu fragu aici bonu ki iat ai fatu torrai a bivi a unu mortu.

- o, ita spantu, filla mia! Seus arricus!

In sa sartanniedda fiant friendi duas bistekeddas ki podiant abastai po atras cuatru personis; e candu fiant acanta de coi, su fogu s'est studau a solu. Una perra si da funt papadas babu e filla, una perra d'anti spratzia intr'‘e is bixinas prus pòberas de issus. Su fragu si pigat in totu s'arruga. De sa di', a mesudi', sa piçoca poniat sa sartanniedda in su fogu studau, preguntat a su babu ki boliat papai una bistekedda o una fritura, e pagu a pustis su pranju fiat prontu, e du iat cosa de papai po is bixinas puru. Sa noa iat spantau unu muntoni ‘e genti e si fiat spainada meda i est arribau a s'urrei puru. In cussas diis s'arreina si nci fiat amaliada e no papat prus. Su coxineri no sciiat prus ita fai, intzandus s'urrei at mandau a tzerriai a sa piçoca.

- bolis essi sa coxinera de s'arreina?

- comenti bolit fustei o s'urrei, du fatzu perou sceti ki in sa coxina cun megus at a abarrai babu miu sceti.

S'urrei at nau ca eya. Sa piçoca at fatu comenti in domu sua, at preguntau a s'arreina ki boliat una bistekedda o una fritura, at postu in su fogu e pagu a pustis sa cosa ‘e papai fiat pronta, fumendi e fraghendi. S'arreina at papau meda de bona gana, cosa ki no faiat de diora, e po di torrai gràtzias at arregalau a sa piçoca una cannaca de prendas. Dònnia di', po dònnia pranju, du iat un'arregalu nou: agullas, arrecadas, bratzalis. In sa corti fiant kistionendi de-i custus pranjus stravanaus sceti, e is dotoris fìanta spantaus. Una di s'urreixeddu est intrau in s'aposentu de s'arreina e at pigau unu fragu bonu meda. Sa mama d'at nau ki papat o bistekedda o fritura, sempri is pròpius cosas, ma dònnia di' teniat unu sabori diferenti. Totu curiosidadi, s'urreixeddu est andau a nke sa coxinera po biri comenti coxinat, ma dus anti bogau, ca su patu fiat ki sa coxinera depiat abarrai a sola cun su babu. S'urreixeddu arrennegau, at açapau sa sartanniedda totu afumiada, e si d'at passada a faci, fendididda totu niedda ke sa de una mora. Sa piçoca si nc'est arrennegada meda, at lassau imparis a su babu sa coxina arreali i est furriada a domu sua. At apicau sa sartanniedda a su muru e at nau ki no da boliat tocai prus. A s'incrasi, issa e su babu si funt agataus ki sa tancadurs fiat arresòa, e no podiant bessiri de domu prus. Tzakendisi'de su fàmini a s'acabu sa piçoca at dèpiu torrai a pigai sa sartanniedda, e po maxia, at torrau a tenni frituras e bistekeddas. In su mentras s'arreina si nci fiat amalaiat torra e no papat prus. S'urrei at tentau de oberri sa tancadura de sa domu de su messayu, ma po de badas. Una di's'arreina, ki fiat acanta de si morri, at obertu is ogus e at preguntau a da betiri a su mancu ananti a s'enna de cussa domu poburedda, po pigai su fragu de sa cosa ‘e papai ki fìanta coxinendi. Ma po diis e diis no ant pigau fragu perunu. Intzandus s'urrei, acanta de prangi at nau:

- arreina de is coxineras, ki si fais pigai su fragu de sa cosa ‘e papai tua, as a essi arreina po diaderus.

- o s'urrei, - at nau unu ministru,- ita est ki as nau! Fueddu de urrei no tòrrat a coa.

- e no at a torrai! Po-i cussu piga centu currieris po ki andint a circai a s'urreixeddu.

- e ki s'urrei no d'at a bolli coyai?

- d'apu a pigai a fill'‘e anima, e at a essi arreinixedda.

Ant pigau illuegus unu fragu bellu ki pigat totu s'arruga. S'arreina fragat e est torrada a bivi. Ant fragau s'urrei, is ministrus, su sighimentu de sa corti, sa truma strecada in s'arruga acanta de su letu de s'arreina, e a totus dis pariat a si preni sa brenti cun su fragu sceti, comenti ki essint papau diaderus e meda puru. Po unu muntoni de cidas nemus at comporau cosa ‘e papai e allutu unu forreddu.

Abetant a portai s'arreina crocada in su letu ananti de s'enna calincunu, e spainendesi'su fragu de cosa bona de papai, si biiant milli nasus fraghendi s'àiri allurpius. S'urreixeddu perou fiat sparèssiu. A s'acabu d'ant agatau in d-una barraca, si nci fiat incutiu imparis a unu pastori. Betiu ananti a sa domu de sa piçoca, at tocau s'enna. Sa piçoca s'est fata biri a sa fentanaa faci niedda e a sartanniedda afumiada in manu.

- custa est sa doda mia.

S'urreixeddu fiat dudendi; no si boliat imbrutai de nieddu ananti de totu cussa genti, acorrada po biri sa lòmpida sua. A pustis at pigau sa sartanniedda e, serraus is ogus, si da est passada a faci, pintendisi'de nieddu ke unu moru.

E annieddendisi'issu, issa torrat arba ke nii.

- imoi podis imbucai- at nau sa piçoca.

Difatis s'enna s'est oberta a sola, e s'urreixeddu at agatau a una piçoca bestia ke un'arreina, a cannaca, a agulla, a arrecadas e a brutzeris ki sa mama d'iat donau candu fiat fendi sa coxinera; pariat un'arreina diaderus totu bella e allikidia.

Su pòpulu tzacar is manus, ma arriiat puru biendi a s'urreixeddu totu brutu. At arrisu perou po pagora, ca sa piçoca at pigau su deventali, d'at passau in sa faci de s'urreixeddu e si d'at limpiada. Innantis de si coyai s'arreina iat sanau jai. Su spadatzu at sighiu po unu mesi interu.

- e de sa pinjadedda ita si ndi feus?- at nau s'urreixeddu. Intzandus ant ghetau unu bandu, e a sa genti de sa bidda d'ant nau a frigai is pinjadas insoru cun sa pinjada maxiosa, po das fai bessiri maxiosas. In pagora totu s'urrennu fiat arrosçu de totu cussa cosa ‘e papai, e nemus teniat prus gana ‘e papai. Sa genti fiat aici arrosça de cosa ‘e papai, ki sa jana ki iat donau sa pinjadedda stravanada si nc'est primada e una di' d'at arremprasada cun d-una ki friiat cosa ‘e papai amarigosa ke ferenu, ki no fiat a da papai. Po-i cussu no s'agàtant in su mundu prus sartannieddas ki friint a solas.

Imparaus de sa fàbula