Su pisitu a botas

Nanta ki una borta s'agatat unu molinarju beçu, ki teniat tres fillus, unu burricu, unu pisitu e nimancu unu soddu.

Sa becesa e su fadiori d'iant allacanau su corpus e su çorbeddu puru, a su molinarju, e difatis, cumenti fiat morendisi', iat spratziu is arrobas po is fillus:

- A tui ki ses su primu, o Andria, ti lassu il molinu; a tui ki sesi su segundu, o Stèvini, ti lassu su burricu, e po tui, o Nicolau, nci tengu su pisitu sceti.

Andria e Stèvini fìanta prexaus meda:

- Deu, cun su molinu miu, e tui, cun su burricu tuu, eus a fai una sotziedadi po intregai su mòlliu in domu de is borrokianus e totu. S'eus a arricai de pressi!

Nicolau fiat abarrau a solu, si castiat su pisitu e si scrafiat a conca, e d'iat nau a su pisitu:

- Deu ge du sciu ki ses unu pisitu bonu, e ti 'ollu beni. Perou ki ses geniosu diaderus, cumenti nanta, ascu' fai una cosa: fuidi' e lassami' a solu, ca seu pòburu cravau. Po su ki sciu fai deu, t'em'a podi donai tres cosas sceti: su frius in s'ierru, sa basca in s'istadi, e su fàmini donnya di'.

Su pisitu finsas a inguni fiat abarrau citiu cun totus sempri, perou imoi a Nicolau d'iat fatu s'oghixeddu e d'iat nau:

- A tui, o Nicolau miu, ti tòcat a fai duas cosas sceti: sa primu est a m'agatai una pariga 'e botas, e sa segundu est a ti fidai de mei. E intr''e tres mesis eus'essi in domu 'e s'Urrei. Atru ki fàmini, poni in menti a mei!

Stèvini no nci creiat, iat pesau is palas, iat carinnyau sa skina a su pisitu e d'iat nau:

- Arratz''e pisitu bonu! Ma insaras scis fueddai puru!

E cuddu d'iat arrespustu:

- Est s'abisonju ki fait bessiri bonus, e fait imparai a fueddai a is pisitus puru.

Nicolau no iat torrau a nai nudda, e, sigumenti ca fiat fendi basca bastantementi, iat bèndiu sa janketa bella sua, e cun su dinai ki si fiat fatu iat comporau is botas po su pisitu. A pustis, si nci fiat sterrinau in s'umbra, a abetai, cun is manus a sut''e sa conca a manera 'e coscinu.
Su pisitu, ki esti unu grandu cassadori, iat cumentzau a si movi illuegus, e difatis, a pustis de mancu un'ora, fiat arrenesçu a cassai unu lèpiri mannu mannu.
Ken''e perdi tempus, cun su lèpiri in sa bussa, fiat andau a domu 'e s'Urrei e si nci fiat presentau.
Si fiat ingenugau a nantis 'e su scannu e nd'iat bogau su lèpiri, aboxinendi:

- Lebit, o Maistadi: mi nci màndat su meri miu, su Markesu de Carabas, po d'intregai cust'arregaleddu po sa bannya de fustei …

A s'Urrei, ki fiat unu satzagoni, no di pariat mancu berus, e si ndi fiat pigau su lèpiri illuegus. Perou si pensat:

- Ma kini at'essi custu Markesu de Carabas donosu, ki no d'apu intèndiu mai? Boh!

Comuncas sa filla puru, Stefània sa prìncipa, fiat abarrada pigada de su ki iat nau su pisitu. Ki in su mentras, si ndi fiat andau jai, e fiat cirkendi cosa po cenai po sei e po Nicolau.
S'incrasi a menjanu, cumenti si fiat fata s'ora, fiat torrau a domu 'e s'Urrei, imoi cun cuatru adraxis doraus tropu bellus:

- O s'Urrei, di nci portu un'arregaleddu pitikeddeddu de su meri miu, su Markesu de Carabas, aici po si du coi in su fogu e si du papai fustei.

E s'Urrei castiat su libru ki nci fìanta totu is markesus, e perou a-i cuddu ge no d'agatat…
E Stefània, piçoca bella meda, s'abisat jai a si nci coyai, ca fiat donosu e coidadosu.
Comuncas, imoi po segai a crutzu, su pisitu a botas iat sighiu a fai di aici prus de unu mesi, donnyamenjanu, portendi cos''e papai tropu bona de parti de su Markesu de Carabas, su meri suu.
In su mentras si fiat fatu mes''e arjolas, e duncas nci fiat tropu basca e su trigu in su sartu prontu a messai.

Unu menjanu, ki su pisitu sciat ca s'Urrei nc'iat'essi bessiu a carrotza dorada cun sa filla, po si fai unu girixeddu po si pigai su friscu, nd'iat scidau a su meri, ki fiat dromiu a sut''e un'opinu, e d'iat nau tzerriendi, ca fiat totu scallentau:

- Ayò, ayò, o su merixeddu, spollassi' e si nç'acabussit in s'arriu, ca sa carrotza 'e s'Urrei est passendi a innoi!

- Ma la'ca deu no seu bonu a anadai! - D'iat arrespustu Nicolau, spantau.

-Ayò! - d'iat nau su pisitu - Ge du scieis ca in s'arriu ki nç'at mesu metru 'e akua est meda. Antzis, labai a abarrai sètziu, cun sa conca sceti in foras, ca in sa vetura du esti Stefània sa prìncipa puru.

A pustis, iat crutu faças a sa carrotza 'e s'Urrei, e iat cumentzau a prangi, a si kesçai, a tzunkiai, a tzerriai agitòriu:

- Si pregu, o Maistadi, fei ajudai a su Markesu de Carabas, su meri miu!... Is bandius d'anti spollau ca teniat bistiris arricus meda e nci d'anti ghetau a s'allupai in s'arriu.

S'Urrei, pensaisiddu, iat mandau illuegus donnya arratz''e serbidori ki teniat a ajudai sa personi prus donosa de s'urrennu suu, e in su mentras duus curridoris a cuaddu andant a su casteddu 'e s'Urrei po ndi pigai de s'armàriu suu su bistiri mellus ki podiant agatai.
Stefània fiat a cant''e dismayai, e perou candu di nc'ìanta postu a innantis cussa spètzia 'e Markesu totu beni allikidiu cun is bistiris 'e s'Urrei, castiendiddu ca fiat aici jòvunu, beni postu e bellu, si ndi fiat colada illuegus, e si fiat impromìtia ki d'iat ai coyau.
Su piçoku, sarvau de s'allupai in s'akua, iat torrau gràtzias a s'Urrei, si fiat presentau a sa filla totu a arrecadus, e si nci fiat sètziu in sa carrotza indorada k'iat sighiu su giru suu.
Perou su pisitu di fiat currendi a innantis de meda jai.
E in sa 'ia, donnya borta ki atobiat a messayus traballendi, dis tzerriat insullendiddus:

- Eeh, o sa genti, est passendi sa carrotza 'e s'Urrei; ki si domàndanta de kini est custu logu, arrespundei ca esti de su Markesu de Carabas... No si nd'eis a arrepentiri ...

E difatis, cumenti lompiat sa carrotza, s'Urrei s'afaciat a preguntai:

- Ma de kini esti custu logu tropu bellu!

E is messayus cun d-un'incruada:

- Esti de su Markesu de Carabas, o s'Urrei.

E su pisitu sighiat a innantis. A sa bon'ora fiat lòmpiu a su casteddu de s'Orcu Azikieli, ki fiat su meri de cussu logu puru, e iat domandau a d'arriciri.
Alloddu la', a faci de s'Orcu.
Totu grandu acatu, ca boliat strumbullai sa bantaxeria de su scrutzoni.
E a s'acabu sa pregunta tonta:

- Ma diaderus est berus, o s'Orcu, ki fustei est bonu a si furriai a calikisiat animali ki s'agàtat?... A kini nàrat ca eya, a kini nàrat ca nou …

S'Orcu si fiat fatu a scracàlliu:

- E ge d'ap'a bolli biri a kini nàrat ca nou! La'!

E a faci de su pisitu, poboritu, totu mortu 'e s'assicu, si fiat furriau a lioni, mannu mannu.

- Bo... Bo... (o serrada) bàstat! - iat tzunkiau su pisitu
- Ge seu cumbintu, e ge du biu ki un orcu mannu ke fustei ge du podit fai a si furriai a leoni, mannu su pròpiu tanti. E perou, in totu sa lista de furriadas ki tenit, no d'iat a tenni calancuna de is piticas? Po nai, iat'essi bonu a si furriai a topixeddu 'e sartu?...

Un'atru scracàlliu de s'Orcu e la' in su scannu unu topixeddu sartiendi.
Su pisitu no fiat abetendi atra cosa, unu tzàkidu e d'iat açapau, e … si d'iat papau in duus buconis.
A pustis su pisitu nostu tropu geniosu si fiat fatu a totu is serbidoris a ogus drucis e dis iat nau:

- Est lompendi a casteddu sa vetura dorada cun s'Urrei e su meri nou de bosatrus. Labai ca bollu a dus arriciri de sa mellus manera, e cun d-unu pranju de is mannus.

A s'acabu, sa di' e totu ìanta detzìdiu sa di''e sa coya intr''e Nicolau e Stefània puru.

E su pisitu? Oh, (o serrada) po sei e totu ajumai no iat bòfiu nudda! Si ndi fiat bogau una borta po totus cuddas botas mannas mannas e pagu comodosas, no iat fueddau prus a nisçunus, e ndi fiat torrau a su traballu suu de pisitu de famìlia.

Imparaus de sa fàbula