Torra a sa Primu Pàgina de Allui su contu Imparaus de sa fàbula
Allui su contu Sa fàbula Imparaus de sa fàbula Fueddàriu Documentus Arcivu

Imparaus de sa fàbula

Su pisitu a botas

"Atura atentu"

Is curregiduras de custas fainas das eus a ponni in s'Arcivu intr''e cincu diis a pustis de sa trasmitidura de sa puntada.

Su tìtulu 'e sa fàbula

Su pisitu fiat a botas, e bosatrus das teneis una pariga 'e botas?

· E cali atras calidadis 'e crapitas teneis?

Si das arringheraus nosu e totu innoi a suta,
bosatrus scrieis sceti ki das teneis o ki nou:

botinus ............
sandàlias ............
sabatas ............
cratzolas ............
babuças ............
mocasinus ............
botas 'e goma ............
botas 'e peddi ............
crapitas 'e jogai a boça ............

E candu umperais custas crapitas?
· Fei una frasia po donnya crapita ki teneis, si das cumentzaus nosu:

Candu proit deu seu a ........................................,
perou in s'istadi deu seu sempri a ..................................... .

Candu abarru a intru 'e domu mama mia bolit a essi sempri a ......................., ma a mei m'iat a praxi a essi a .......................... sempri.

Candu jogu in pratza seu a ................................, perou a monti est mellus a andai a .............................. .

Candu andu a calancuna coya, mi pòninti totu alikidiu, cratzau a ........................... puru.


Ita imparaus?


Is animalis

In custu contu s'agàtant unu scant'e animalis:

su burricu
su pisitu
su lèpiri
s'adraxi
su lioni
su topixeddu

Sinnalai in su contu a innui funti custus animalis.

Totu custus animalis, tenint atrus nòminis sardus puru?

Ki eya, açungei is atrus nòminis de su pròpiu animali ki scieis:

burricu ....................... ........................ ........................
pisitu ....................... ........................ ........................
lèpiri ....................... ........................ ........................
adraxi ....................... ........................ ........................
lioni ....................... ........................ ........................
topixeddu ....................... ........................ ........................

Is cidas ki benint, gràtzias a is atrus contus ki ant a sighiri, eus a imparai tantis atrus animalis.

Animalis piticus

Su burricu, su pisitu, su lèpiri, s'adraxi e su lioni funt animalis pigaus a sa mannària insoru, ni mannus ni piticus.

Su topixeddu est un'animali pigau prus piticu jai, ca su nòmini suu, a sa mannària sua, esti topi.

Po cussu, fei su piticu de is atrus animalis puru:
burricu ................................
pisitu ................................
lèpiri ................................
adraxi ................................
lioni ................................

Dus eis fatus? E cumenti? Eis cumprèndiu cali esti s'arrègula?
Si tòcat a açungi, a s'acabu de su fueddu, boghendidndi s'ùrtimu litra, - eddu.

Castiai:
burricu > burric + eddu = burrikeddu!
pisitu > pisit + eddu = pisiteddu!

Esti prus traballu a du nai ki no a du fai!

E perou, ki depeis impiticai topi, cumenti feis?
Iat a depi bessiri top + eddu = topeddu, ma no est aici,
ca du scieus totus ca topeddu no esistit.

E insaras cument'est sa kistioni?
Esti ca, ki castiais beni, is fueddus de pitzus tèninti totus tres sìllabas
(bur-ri-cu, pi-si-tu, lè-pi-ri, a-dra-xi, li-o-ni) mentras topi tenit duas sìllabas sceti (to-pi).

Candu is fueddus tèninti tres sìllabas (o de prus puru), su piticu si fait açungendi -eddu,
mentras inveças, candu tèninti duas sìllabas sceti, su piticu si fait açungendi -ixeddu.

E duncas, jai ki topi tenit duas sìllabas sceti:
top + ixeddu = topixeddu!
E imoi is contus tòrranta!

Labai ca cust'arrègula balit po calikisiat fueddu, no po is nòminis de animali sceti!
Provai cun donnya cosa, e eis a biri ca is contus tòrranta sempri!

Perou, calancunu animali e calancuna cosa, podit bessiri de cust'arrègula puru. Nd'eus a torrai a fueddai, ma po imoi si nd'arregordaus unu nosu:

cani: duas sìllabas (ca-ni),
duncas iat a depi bessiri can + ixeddu = canixeddu,
e perou no esistit, ca su fueddu justu esti callelleddu!

Is personis

In custu contu s'agàtant unas cant''e personis:

su molinarju
Andria
Stèvini
Nicolau
s'Urrei
su Markesu de Carabas
Stefània
is bandius
is serbidoris
is curridoris a cuaddu
is messayus
s'Orcu Azikieli

Kini funti totu custas personis?
Ita fàinti?

Is nòminis de is traballus

Molinarju, su nòmini de su traballu, ndi benit de su nòmini de sa cosa, molinu, ki at pigau s'açunta -arju.

Su pròpiu incàpitat cun atrus traballus:

de staria ndi bessit stariarju
de obra ndi bessit obrarju.

Scieis atrus nòminis de traballu ki acàbanta cun -arju?
E de innui ndi bèninti?

....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................

E scieis atrus nòminis de traballu, mancai ki acàbanta cun atras bessidas?
Scrieiddus e circai de agatai sa cosa o su verbu de innui ndi bèninti puru.

Is primus dus si dus feus nosu e totu:

Ferreri, ki ndi benit de ferru.
Serbidori, ki ndi benit de su verbu serbiri.

....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................
....................... ........................ ........................


Is nòminis de is personis

Andria, Stèvini e Nicolau funt is fillus de su molinarju, e funti tot''e is tresi nòminis sardus.

Connoscis atrus nòminis de personi sardus?
Ki eya, scriiddus, fendi, candu fait, siat su femininu ke su masculinu.


.............Femininu............ ..............Masculinu.................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................
......................................... ............................................


Traduseus de s'italianu a su sardu

Po donnya fràsia italiana, nci ndi funti duas sardas, ma una sceti esti justa.
Agatai sa tradusidura justa e sa sballiada, e a pustis arrexonainci impari a sa maista.

1. Nella caccia il gatto era molto capace
· a cassai, su pisitu fiat bonu meda
· a cassai, su pisitu fiat bonìssimu

2. Andrea e Stefano erano contentissimi
· Andria e Stèvini fìanta cuntentìssimus
· Andria e Stèvini fìanta cuntentus meda

3. Stefania era rimasta colpita da ciò che aveva detto il gatto
· Stefània fiat abarrada pigada de su ki iat nau su pisitu
· Stefània fiat abarrada pigada de cussu ki iat nau su pisitu

4. La principessa Stefania era bellissima
· Stefània sa prìncipa fiat tropu bella
· Sa principessa Stefània fiat bellìssima

5. A me piace la salsa con la carne di lepre
· A mei mi praxit sa bannya cun sa petza 'e lèpiri
· A mei praxit sa bannya cun sa petza 'e lèpiri

6. Il Re girava con una carrozza dorata
· S'Urrei girat cun una carrotza dorada
· S'Urrei girat a carrotza dorada

7. A me piace molto girare in bicicletta
· A mei mi praxit meda a girai a bicicreta
· A mei praxit meda girai in bicicreta

8. La mia casa è bella come un castello
· Sa mia domu est bella ke unu casteddu
· Domu mia est bella ke unu casteddu

9. Il gatto si mangia il piccolo topo
· Su pisitu si nci pàpat su piticu topi
· Su pisitu si nci pàpat su topi piticu

10. Il gatto torna al suo lavoro di famiglia
· Su pisitu tòrrat a su traballu suu de famìlia
· Su pisitu tòrrat a su suu traballu de famìlia


S'acabu 'e su contu

Gràtzias a su pisitu, Stefània e Nicolau si còyanta, a pustis ki totu 'e is dus si fìanta colaus.

Torrai a arringherai custus verbus, segundu su ki sutzedit de su cumentzu a s'acabu:

· A si coyai (a fai sa coya)
· A si trastijai
· A s'atobiai
· A si fai sposus (a fai su sposòriu)
· A fastijai
· A si connosci

Sa fàbulaSa Fabula